эгемен egemen
Түркчө:Жөнөтүмүн (башкаруусун) эчбир чектөөсүз же контролсуз сүрдүргөн, карандуу болбогон, үкүмран, аким: Эгемен дөөлөт.
Сөзү өткөн, пикири урматталган, үстүндүгү таанылган.
Түркчөдөгү egemenlik сөзүнүн тамыры ege. Ал эми egeнин мааниси жашы же акылы али жетишпеген бирөөнү, мисалы кичине баланы, коргогон, иштерин караган, көзөмөлдөгөн жана анын жүрүш-турушу үчүн жоопкерчилик тарткан бирөө, жебөөчү, камкорчу экен.
egeнин англисчеге котормосу: guardian, trustee, custodian, tutor, curator, administrator, defensor, fiduciary
egeнин орусчага котормосу: опекун, попечитель, наставник, куратор, администратор, доверитель
Ошондо эгемен бирөө — өзүн өзү башкаруучу үчүн алы, кудурети жана башка сапаттары жетишкен, өзүнүн кадамдарына өзү жоопкерчилик тарталатурган тарап. Ал эми эгемендик ал сапаттын (сындын) зат атоочу. Орусчаны колдонуп башкача айтканда эгемен — сам себе опекун. Орусча самостоятельностько же украинче самостийностько жакын бир түшүнүк.
Ал эми независимость, independence үчүн түркчөдө өзүнчө bağımsızlık деген сөз бар. Кыргызчага түздөн түз өткөрсөк боомсуздук болот, ылайыкташтырылып өткөрүлгөн түрү карансыздык же көзкарансыздык.
- 622 жолу окунду
Бул баракка 3 жорум кошулду
Багымсызлык болгон сон
Багымсызлык болгон сон ,кыргызчага туздон туз алганда ,Багынынсыз болот.Кыргыз тилиндеги татаал суйломдордун турун алып караганда "Тен байланыштагы татаал суйлом",жана"Багынынкы байланыштагы татаал суйлом"деп аталат.Ошондо Багынынкы болуп жаткан сон,карама каршысы Багымсыз же багынынсыз болуп которулат.
Urmattuu Klara, sizdiki da
Urmattuu Klara, sizdiki da tuura çıgışı mümkün. Birok, bağımsızlıktın tamırı bak je bağın emes bağım bolup jatpaybı. Sözdün tamırı kaysıl formada koldonbosun özgörböş kerek.
Türkçö sözdüktü açıp karap körsöŋüz anda bul jakta berilgen maanini tabasız. Kırgızçada boomsuzduk degen söz jok, bul jerde misal katarı gana berip jatabız, oşonüçün karansızdık dep belgiley kettik.
Бул сөз жөнүндө казак
Бул сөз жөнүндө казак туушкандар менен кызык маек Фэйсбук барактарында өттү: http://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2337038875277&id=1529028214
Адеке, одно верно - что все перечисленные слова близки и родственны друг с другом, но позволю себе педантичность: прямой аналог казакского бағыну и кыргызского багынуу («повиноваться», а если буквально то - «осматриваться»), в турецком будет практически то же самое слово bakınmak.
Лингвистика вещь сложная, легко запутаться, но мне кажется есть принципиальная разница между буквами «н» и «м» в этом слове. Гляньте, если есть возможность, в турецкий словарь и поймете, что прямой аналог турещкого bağım (опека) в наших языках должно быть «багым», а не «багыну». И такое в кыргызском языке есть, «багым» у нас означает «присмотр». Например, «бул бала менин багымымда» (этот ребонок под моим присмотром). Просто для современных кыргызов (уверен, и казахов также) привычнее переводить с русского под кальку, чем искать аналогии для неологизмов из родственных тюркских языков.
Мне кажется, для кыргызского языка «багымсыздык» было бы оптимальным словом для обозначения independence. Однако и увы слишком оторваны наших нaроды от своей тюркской сути и судьбу языка сегодня определяют назначенцы от политики, а не профессиональные лингвисты-тюркологи.
Адеке Мауленов Улан, спасибо за инфо, но я не говорил, что "опека" -в казахском - багыну. Бағыну -это подчиниться, повиноваться. А слово бағым у нас тоже есть. И также означает опека, присмотр итд.
Ulan Melisbek Адеке, копипэйстю с вашего поста выше «Турецое bağım - на казахском бағыну (повиноваться)». Я же склонен считать, что прямой эквивалент турецкого bağım не бағыну, а бағым. То есть, понятие независимости как в казахском, так и кыргызском языках можно было обозначать через слово «бағымсыздык».